Καυσόξυλα και η ελιά του Πλάτωνα ~ Βορειοηπειρωτικά

Παρασκευή, 18 Ιανουαρίου 2013

Καυσόξυλα και η ελιά του Πλάτωνα

Αγνωστοι ξερίζωσαν τα απομεινάρια της ελιάς του Πλάτωνα στην Ιερά Οδό. Η είδηση, πράγματι, σοκάρει. Γιατί, άραγε; Ποιοι ήταν οι δράστες και τι ζητούσαν;

«Η κοπή έγινε για να χρησιμοποιήσουν την ελιά ως καυσόξυλα», ισχυρίζεται μια εκδοχή της δημοσιογραφικής έρευνας. «Εκτίμησή μου είναι ότι ο κορμός αφαιρέθηκε για να διευκολύνει τις εργασίες του κυριακάτικου υπαίθριου παζαριού. Εμπόδιζε και έτσι κάποιοι έκριναν σκόπιμο να τον αποσύρουν», εξηγεί στο «Εθνος» η αναπληρώτρια καθηγήτρια του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αννα Κούρτη.
Εκατό μόλις μέτρα από την είσοδο του πανεπιστημίου, η άδεια τρύπα στον άλλοτε χώρο της Ιερής Ελιάς συμβάλλει στη γενικότερη μελαγχολία μιας καθημερινότητας που τείνει να μονοπωλήσει η αρνητική ειδησεογραφία. Πληροφορίες κάνουν λόγο για περισσότερους από έναν δράστες, καθώς ο κορμός ήταν μεγάλος και βαρύς. Κάποιοι ισχυρίζονται ότι ήταν άστεγοι που χρησιμοποίησαν το δέντρο για να ζεσταθούν, άλλοι λένε ότι πρόκειται για Ρομά που συχνάζουν στην περιοχή.
«Το ελαιόδεντρο καταστράφηκε από πρόσκρουση λεωφορείου, στα μέσα της δεκαετίας του '70», υπογραμμίζει ο ιστορικός και διευθυντής του Αρχείου Γεωργικού Μουσείου του Γεωπονικού, Δημ. Παναγιωτόπουλος. «Πάνω στην ελιά που προσέκρουσε κάποτε το άρμα του Ιππόλυτου, έπεσε το σύγχρονο ''άρμα'' του λεωφορείου.
Ο κορμός του δέντρου πριν μερικές μέρες
Ο κορμός του δέντρου πριν μερικές μέρες
Το κατάλοιπο της αιωνόβιας ελιάς, φυλάσσεται σήμερα σε ειδικά διαμορφωμένο χώρο στο κεντρικό κτίριο του Γεωπονικού Πανεπιστημίου. Προσπάθειες που έγιναν για ραδιοχρονολόγηση δείγματος ξύλου από την ελιά του Πλάτωνα στο εργαστήριο Αρχαιομετρίας του Ινστιτούτου Επιστήμης Υλικών του ''Δημόκριτου'' έδειξαν ότι πρόκειται για πολύ παλιά ελιά, από τις παλαιότερες ηλικίες δειγμάτων που έχουν χρονολογηθεί. Δεν μπορούν όμως να επιβεβαιώσουν, χωρίς αυτό να αποκλείεται, ότι προέρχεται από την εποχή του Πλάτωνα, δεδομένου ότι οι ελιές χάνουν πολύ μεγάλο μέρος από το παλαιότατο εσωτερικό τους τμήμα», συνεχίζει ο κ. Παναγιωτόπουλος.
Ο παντελώς απροστάτευτος χώρος της Ιερής Ελιάς εκπέμπει το δικό του συμβολικό μήνυμα. Σύμφωνα με την παράδοση, εδώ δίδαξε ο πατέρας της δυτικής φιλοσοφίας.
«Το εξαιρετικά ατυχές περιστατικό μάς αναγκάζει να επισπεύσουμε ακόμα περισσότερο τις σχετικές δράσεις. Ο χώρος της Ιερής Ελιάς είναι άμεση προτεραιότητα», δήλωσε η διευθύντρια της Γ' Εφορίας Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων, Ελένη Μπάνου.
Το κατάλοιπο της αιωνόβιας ελιάς, όπως φυλάσσεται σε ειδικά διαμορφωμένο χώρο στο Γεωπονικό Πανεπιστήμιο
Το κατάλοιπο της αιωνόβιας ελιάς, όπως φυλάσσεται σε ειδικά διαμορφωμένο χώρο στο Γεωπονικό Πανεπιστήμιο

ΚΩΣΤΑΣ ΛΟΥΚΟΠΟΥΛΟΣ

Μύθοι και πραγματικότητα
Η ελιά και η «μάσκα του Αγαμέμνονα»
Πιστοί στην παράδοση της Ελληνικής Γραμματείας, οφείλουμε να δούμε το θέμα της ξεριζωμένης ελιάς κάπως... ευρύτερα. Στο μέσον της έξαρσης του φαινομένου της λαθροϋλοτομίας που πυροδότησε η κρίση και το ράλι των τιμών του πετρελαίου, η «στωική» προσέγγιση θα δεχόταν ίσως το γεγονός ως «σημείο των καιρών», ενώ η «κυνική» θα περιφρονούσε τη θυσία της ελιάς στον βωμό των, θερμαντικών ή άλλων, αναγκών. Οπως και η χρυσή «μάσκα του Αγαμέμνονα», το πρώτο πράγμα που αντικρίζει ο επισκέπτης στο κατώφλι του Αρχαιολογικού Μουσείου Αθηνών, η ύπαρξη της «ελιάς του Πλάτωνα» ακροβατεί στο αδιόρατο μεταίχμιο μύθου και πραγματικότητας. Η επιστημονική έρευνα έχει προ πολλού αποφανθεί ότι η χρυσή νεκρική μάσκα που ανακάλυψε ο Σλήμαν στις Μυκήνες δεν ανήκε στον βασιλιά των Μυκηνών, ενώ ο γέρικος κορμός που θαυμάζουμε στη γυάλινη προθήκη του Γεωπονικού Πανεπιστημίου δεν είναι, πιθανότατα, η «αυθεντική» ελιά του Πλάτωνα. Οι μύθοι, ωστόσο, είναι αιωνίως και πολλαπλώς αναγκαίοι.
«Εκτίμησή μου είναι ότι ο κορμός αφαιρέθηκε για να διευκολύνει τις εργασίες του κυριακάτικου υπαίθριου παζαριού», τονίζει η αν. καθηγήτρια του Γεωπονικού, Αννα Κούρτη. Στη φωτό με τον διευθυντή Αρχείο
«Εκτίμησή μου είναι ότι ο κορμός αφαιρέθηκε για να διευκολύνει τις εργασίες του κυριακάτικου υπαίθριου παζαριού», τονίζει η αν. καθηγήτρια του Γεωπονικού, Αννα Κούρτη. Στη φωτό με τον διευθυντή Αρχείου του Γεωπονικού Πανεπιστημίου, Δ. Παναγιωτόπουλο
Ελιά, η παιδοτρόφος
Σύμφωνα με τον Σοφοκλή στο «Οιδίπους επί Κολωνώ», «η ελιά με το γλαυκό της φύλλωμα, η παιδοτρόφος, κι αυτή κανείς, νέος ή γέρος, δεν μπορεί να τη χαλάσει, να την ξεριζώσει, γιατί την προστατεύει με τ' άγρυπνό του μάτι ο Μόριος Δίας κι η γλαυκώπις Αθηνά» (μετάφραση Δ. Ν. Μαρωνίτης).
Μπορούμε να βεβαιώσουμε εαυτούς και αλλήλους ότι οι στίχοι του μεγάλου τραγικού διατηρούν στο ακέραιο το διαχρονικό τους μήνυμα σε ό,τι αφορά την επιβίωση της ελιάς και, εν πολλοίς, της χώρας που τη γέννησε.

Ιστορία
Το ιερό δέντρο της Αθήνας
Η τοποθεσία που φιλοξενούσε την ελιά του Πλάτωνα βρίσκεται στον Ελαιώνα, το «κάλλιστο προάστιο» της αρχαιότητας. Σύμφωνα με τον Ηρόδοτο, η πρώτη ήμερη ελιά φυτεύτηκε από την ίδια την Αθηνά στην Ακρόπολη. Ο Παυσανίας αναφέρει ότι η δεύτερη ελιά φύτρωσε στην Ακαδημία του Πλάτωνα.
Οι Αθηναίοι απέδιδαν ιδιαίτερη σημασία στην καλλιέργεια της ελιάς. Ειδικοί νόμοι του Σόλωνα προστάτευαν την ελαιοκαλλιέργεια, αφού ήταν «μέγιστον αγαθόν προς πάσαν του βίου θεραπείαν ο της ελαίας καρπός». Για τη φροντίδα, τον τρόπο συγκομιδής και διάθεσης του προϊόντος, ο Αριστοτέλης παρέχει πολλές πληροφορίες στο έργο του «Αθηναίων Πολιτεία». Η πόλη έδειχνε μεγάλο ενδιαφέρον για τα ιερά της δένδρα. Τα περιέφρασσαν με ξύλινο φράχτη, που ονομαζόταν «σηκός», ενώ για την καλή τους κατάσταση φρόντιζαν οι «επιγνώμονες». Σε περίπτωση μάλιστα καταστροφής κάποιου δένδρου ο φταίχτης «εζημιούτο θανάτω».
Ανάλογη ιερότητα περιέβαλλε και τον κότινο, την ιερή αγριελιά της Ολυμπίας. Οι Ολυμπιονίκες στεφανώνονταν με την ταπεινή αγριελιά, την «καλλιστέφανο». Σύμφωνα με την παράδοση, ο κότινος μεταφέρθηκε στην Ολυμπία με πρωτοβουλία του Ηρακλή. Τα περίφημα αθηναϊκά τετράδραχμα έφεραν στην εμπρόσθια όψη το κεφάλι της θεάς με αττικό κράνος διακοσμημένο με φύλλα ελιάς και στην οπίσθια κλαδί ελιάς μαζί με την κουκουβάγια (γλαύκα), το κατεξοχήν σύμβολο της θεάς. Η ελιά εμφανίστηκε και στον «φοίνικα», το πρώτο νόμισμα της ελληνικής Πολιτείας που κόπηκε από τον κυβερνήτη Ι. Καποδίστρια στην Αίγινα το 1829.
Πηγή: «Οι παλιές ελιές του Κηφισσού», εργασία της αναπληρώτριας καθηγήτριας στο Τμήμα Βιοτεχνολογίας του Γεωπονικού Πανεπιστημίου, Αννας Κούρτη.

ΕΘΝΟΣ