400 ελληνικές επιχειρήσεις δραστηριοποιούνται στην Αλβανία - Περισσότερες από 1.000 οι εταιρείες που συνδέονται με ελληνικά κεφάλαια ~ Βορειοηπειρωτικά

Κυριακή, 6 Ιανουαρίου 2013

400 ελληνικές επιχειρήσεις δραστηριοποιούνται στην Αλβανία - Περισσότερες από 1.000 οι εταιρείες που συνδέονται με ελληνικά κεφάλαια

Το Ελντοράντο του ’90 καταφύγιο για την οικονομική κρίση του σήμερα

Ελληνικές επιχειρήσεις αναζητούν μικρότερη φορολογία και χαμηλότερο λειτουργικό κόστος

Του Λεωνιδα Στεργιου

Σε τι κατάσταση βρίσκεται το παλαιό «ελντοράντο» των ελληνικών επιχειρήσεων; Πρόκειται για τις οικονομίες της ευρύτερης περιοχής της ΝΑ Ευρώπης, οι οποίες αποτέλεσαν για τις ελληνικές επιχειρήσεις το πρώτο βήμα διεθνοποίησης στα τέλη της δεκαετίας του 1990. Εκεί επενδύθηκαν δισεκατομμύρια ευρώ, κυρίως από τις ελληνικές τράπεζες, αλλά και από μεγάλες βιομηχανίες. Οι επενδύσεις αυτές καρποφόρησαν και έφτασαν στο σημείο να αποφέρουν για πολλές επιχειρήσεις πάνω από το 80% του τζίρου. Μάλιστα, τα τελευταία χρόνια της μεγάλης κρίσης στην Ελλάδα, οι ελληνικές τράπεζες περιόριζαν τις απώλειες μόνο από τα κέρδη που παρουσίαζαν στα Βαλκάνια και στην Τουρκία.
Υπενθυμίζεται ότι οι ελληνικές επενδύσεις στην ευρύτερη περιοχή είχαν φτάσει τα 15 δισ. ευρώ. Σήμερα, η αξία τους εκτιμάται κάτω από το μισό. Εξάλλου, ενδεικτική είναι η μείωση της ετήσιας ροής ελληνικών επενδύσεων προς τα Βαλκάνια. Για παράδειγμα, το 2009 είχαν επενδυθεί στην περιοχή 143 εκατ. ευρώ από Ελληνες επιχειρηματίες. Το 2010 το ποσό αυτό μειώθηκε στα 90 εκατ. ευρώ, το 2011 έπεσε στα 46 εκατ. ευρώ και το 2012, σύμφωνα με εκτιμήσεις τραπεζικών στελεχών, μειώθηκε στο επίπεδο των 20 εκατ. ευρώ.
Τώρα ο ρόλος της ΝΑ Ευρώπης έχει αλλάξει. Εκεί έχουν βρει καταφύγιο περισσότερες από 2.000 ελληνικές επιχειρήσεις –κυρίως μικρού και μεσαίου μεγέθους–, λόγω του ευνοϊκότερου φορολογικού καθεστώτος και του μικρότερου κόστους λειτουργίας. Την ίδια στιγμή, ελληνικές επιχειρήσεις που είχαν επενδύσει τα προηγούμενα χρόνια, βρίσκουν ευκαιρία να πουλήσουν τα εκεί περιουσιακά στοιχεία προκειμένου να στηρίξουν τις δραστηριότητες εντός Ελλάδας. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν πάλι οι ελληνικές τράπεζες.
Ωστόσο, τα πράγματα στην ευρύτερη περιοχή δεν είναι ρόδινα. Οι παλιές καλές εποχές απέχουν πολύ από τη σημερινή πραγματικότητα. Πρώτον, διότι ήταν εκτεθειμένες σε σημαντικό βαθμό στην ελληνική οικονομία. Δεύτερον, διότι επλήγησαν από την κρίση της Ευρωζώνης.
Παρ’ όλα αυτά, οι οικονομίες της ΝΑ Ευρώπης και γενικότερα της ευρύτερης περιοχής των Βαλκανίων και της Μεσογείου εμφανίζονται πιο ανθεκτικές στην κρίση, πλην της Κύπρου, η οποία εισέρχεται σε καθεστώς Μνημονίου.
Ολες οι γειτονικές χώρες –με εξαίρεση τη Σερβία– παρουσίασαν το 2012 θετικούς ρυθμούς ανάπτυξης, την ώρα που η υπόλοιπη Ευρώπη έδινε μάχη με την ύφεση. Οι ρυθμοί ανάπτυξης της περιοχής έχουν υποστεί πτώση, σε σχέση με τα προηγούμενα χρόνια.
Για παράδειγμα, η Ρουμανία, η οποία και αυτή προσέφυγε στη στήριξη του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείο (ΔΝΤ) όταν ξέσπασε η πιστωτική κρίση, παρουσίασε το 2012 οριακή ανάπτυξη 0,6%. Ομως, η Ρουμανία εξήλθε δυναμικά ύστερα από ύφεση 6,6% το 2009 και 1,6% το 2010, που προήλθε από σκληρά μέτρα λιτότητας και απολύσεις χιλιάδων δημοσίων υπαλλήλων.
Η Βουλγαρία ακολούθησε σχεδόν παράλληλη πορεία, ενώ η Σερβία, η οποία υπήρξε ανθεκτική τα προηγούμενα χρόνια, δεν κατόρθωσε να αποφύγει την ύφεση το 2012 (-1,7%). Πολύ ανθεκτικές στην κρίση εμφανίζονται ΠΓΔΜ, Αλβανία και Ουκρανία, που εξακολουθούν να πραγματοποιούν θετικούς ρυθμούς ανάπτυξης.
Ομως, μεγαλύτερη σημασία ίσως έχει η γειτονική Τουρκία κυρίως λόγω του μεγέθους της οικονομίας της. Η Τουρκία το 2012 εμφάνισε μία ετερογενή εικόνα: από τη μία βελτίωσε τις εξαγωγές της, από την άλλη μειώθηκαν οι επενδύσεις και ο ρυθμός ανάπτυξης. Την ίδια στιγμή, περιορίστηκαν ελαφρώς οι δημόσιες δαπάνες, ο πληθωρισμός αυξήθηκε και σχεδόν διπλασιάστηκε το έλλειμμα.
Ισως, οι διαπιστώσεις αυτές να μην μπορούν να περιγράψουν με ακρίβεια την εικόνα τής κάθε χώρας αν δεν γίνει μια σημαντική διάκριση σε ό,τι αφορά τη νομισματική πολιτική. Ειδικότερα, ποιες από αυτές έχουν δικό τους νόμισμα και ποιες έχουν ευρώ ή έχουν συνδέσει την ισοτιμία τους με την πορεία του ευρώ. Δηλαδή, είναι διαφορετική η αντιμετώπιση της κρίσης από την Κύπρο που είναι μέλος της Ευρωζώνης σε σύγκριση, για παράδειγμα, με την Τουρκία ή με την ΠΓΔΜ. Επίσης, διαφορετική είναι η περίπτωση της Βουλγαρίας που έχει συνδέσει το λεβ με την πορεία του ευρώ, αλλά και της Ρουμανίας που βρίσκεται στον προθάλαμο του κοινού νομίσματος.
Η Ρουμανία, η οποία βρίσκεται υπό τη στήριξη του ΔΝΤ και της Ευρωζώνης αναμένεται να παρουσιάσει φέτος επιτάχυνση του ρυθμού ανάπτυξης στο 2,5% με 2,9%. Σύμφωνα με την έκθεση του ΔΝΤ, η κρίση της Ευρωζώνης έπληξε το τραπεζικό σύστημα της Ρουμανίας και επηρέασε την πραγματική οικονομία.
Παρ’ όλα αυτά, το 2013 φαίνεται να επιτυγχάνεται ο στόχος του περιορισμού του ελλείμματος στο 3% του ΑΕΠ, μολονότι έχουν δρομολογηθεί μισθολογικές αυξήσεις και άλλες αυξήσεις στις κρατικές δαπάνες προκειμένου να τονωθεί η εγχώρια ζήτηση, αλλά κυρίως να ενισχυθεί ο ρυθμός απορρόφησης ευρωπαϊκών κονδυλίων. Η Ρουμανία δίνει τώρα έμφαση περισσότερο στις διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις.


Τι προσελκύει τους Ελληνες επιχειρηματίες
Η Βουλγαρία είναι μια διαφορετική περίπτωση. Η οικονομία της έχει ολοκληρώσει τη δημοσιονομική προσαρμογή και ενώ πληροί τα κριτήρια για να ενταχθεί στο ευρώ, παραμένει στον προθάλαμο. Ωστόσο, διατηρεί σταθερή ισοτιμία μεταξύ λεβ και ευρώ. Η βουλγαρική οικονομία επλήγη κυρίως από την πτώση των εξαγωγών προς την Ευρωζώνη λόγω της κρίσης, αλλά και από την αύξηση της ανεργίας, που προκάλεσε πτώση στην εσωτερική ζήτηση. Παρ’ όλα αυτά, το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο εκτιμά φέτος πως ο ρυθμός ανάπτυξης θα κυμανθεί σε υψηλότερα επίπεδα από το 2012.
Οι ελληνικές επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται τώρα στη Βουλγαρία ξεπερνούν τις 2.500. Σημειώνεται ότι συνολικά οι ελληνικές επιχειρήσεις στην ευρύτερη περιοχή της ΝΑ Ευρώπης ξεπερνούν τις 5.000. Αυτές προέρχονται από πολλούς κλάδους, κυριότεροι των οποίων είναι οι: τράπεζες, τηλεπικοινωνίες, πληροφορική, τυχερά παιχνίδια, τρόφιμα, ποτά, λιανικό εμπόριο, μέταλλα, οικοδομικά υλικά, κατασκευές, ενέργεια (ηλεκτρική και πετρέλαιο), κλωστοϋφαντουργία, καπνοβιομηχανίες κ.λπ.
Σε ό,τι αφορά τη Βουλγαρία, οι ελληνικές επιχειρήσεις –κυρίως βορειοελλαδίτικες– προτιμούν τη χώρα διότι εκεί βρίσκουν χαμηλό φορολογικό συντελεστή (10%) και φθηνά εργατικά χέρια, καθώς ο μισθός και οι ασφαλιστικές εισφορές ενός υπαλλήλου δεν ξεπερνούν τα 300 ευρώ. Επίσης, είναι πολύ χαμηλά τα λειτουργικά έξοδα, καθώς τα ενοίκια για επαγγελματικά ακίνητα κυμαίνονται μεταξύ 200 και 400 ευρώ στις μεγάλες πόλεις.
Στη γειτονική Τουρκία, η φορολογία ανέρχεται μόλις στο 2% επί των κερδών για τα πρώτα 8 χρόνια, με αποτέλεσμα αρκετές επιχειρήσεις να έχουν ήδη μεταφέρει την έδρα τους ή να σκέφτονται να το κάνουν. Το σύνολο των ελληνικών επενδύσεων στην Τουρκία υπερβαίνει τα 6 δισ. δολάρια. Η Ελλάδα βρίσκεται μέσα στους 5 πρώτους ξένους επενδυτές στην Τουρκία τα τελευταία πέντε έτη, σύμφωνα με στοιχεία της πρεσβείας της Ελλάδας στην Αγκυρα. Συνολικά, εκτιμάται ότι περισσότεροι από 2.000 Ελληνες επιχειρηματίες δραστηριοποιούνται στην Τουρκία, ενώ οι οικονομικές σχέσεις Ελλάδας - Τουρκίας επεκτείνονται στον τουρισμό. Σημαντική είναι και η εξαγωγική δραστηριότητα της Ελλάδας. Επίσης, η Τουρκία απορροφά πάνω από το 4% των ελληνικών εξαγωγών.
Ομως, η τουρκική οικονομία υπέστη το 2012 απότομη προσγείωση, με τον ρυθμό ανάπτυξης να περιορίζεται στο 3% από το 8,5% του 2011. Βασική αιτία ήταν η κατακόρυφη μείωση των επενδύσεων (μόλις 1% το 2012 από 18,3% το 2011).

Η Αλβανία
Στην Αλβανία δραστηριοποιούνται περίπου 400 ελληνικές επιχειρήσεις, αλλά εκτιμάται ότι περισσότερες από 1.000 εταιρείες συνδέονται έμμεσα ή άμεσα με ελληνικά κεφάλαια. Μόνο στην Αλβανία, οι ελληνικές άμεσες επενδύσεις ξεπερνούν τα 500 εκατ. ευρώ και αποτελούν το 35% των ξένων επενδύσεων.
Η Αλβανία σε όλη την περίοδο της κρίσης, από το 2007 έως σήμερα, δεν εμφάνισε κανένα έτος ύφεσης. Βέβαια, υπέστη επιβράδυνση, αφού ξεκίνησε το 2008 με ρυθμό ανάπτυξης 8,3% για να καταλήξει το 2012 σε μόλις 0,6%. Η χώρα έχει κατορθώσει να περιορίσει τον πληθωρισμό κάτω από το 3% και να ελέγξει το έλλειμμα στην περιοχή του 3,5% του ΑΕΠ. Ωστόσο, μικρή επιδείνωση παρουσίασε το 2012 το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών.
Στα Σκόπια λειτουργούν περισσότερες από 200 ελληνικές επιχειρήσεις, εκ των οποίων μόνο οι 30 μεγαλύτερες έχουν επενδύσει περί τα 800 εκατ. ευρώ και απασχολούν περισσότερους από 20.000 εργαζομένους. Η μικρή αυτή οικονομία εμφάνισε επίσης μεγάλες αντοχές στην κρίση.
Η Ουκρανία είναι μία ακόμα περίπτωση ανθεκτικής οικονομίας της περιοχής. Αφού υπέστη βαθιά ύφεση, 14,8%, το 2009, στη συνέχεια εμφάνισε θετικούς ρυθμούς ανάπτυξης.
Τέλος, στην Κύπρο έχουν μεταφερθεί τα τελευταία δύο χρόνια περισσότερες από 1.000 ελληνικές επιχειρήσεις.
Η Κύπρος εισέρχεται σε έτος Μνημονίου, καθώς αναζητά περίπου 17 δισ. ευρώ για τη στήριξη του τραπεζικού της συστήματος, αλλά και του προϋπολογισμού της. Τα μέτρα λιτότητας που συνοδεύουν τη δανειακή σύμβαση αναμένεται να επιφέρουν φέτος ύφεση 2,4%, καθώς οι δημόσιες δαπάνες θα μειωθούν κατά 2,9% και η ιδιωτική κατανάλωση κατά 4,1%. Οι επενδύσεις θα σημειώσουν βουτιά 21%, σύμφωνα με εκτιμήσεις της Alpha Bank. Οι εξαγωγές θα παραμείνουν σταθερές, αλλά θα μειωθούν οι εισαγωγές κατά περίπου 9%. Στόχος των μέτρων λιτότητας είναι να περιοριστεί το έλλειμμα στο 5% του ΑΕΠ φέτος, έναντι 6,3% το 2012.

Καθημερινή